Qeveria “Rama” ka dhënë me dhjetra licensa për parqe fotovoltaike, me ambicien për ta bërë Shqipërinë një vend eksportues të energjisë elektrike. Por ekspertët dhe banorët lokalë paralajmërojnë se tranzicioni energjetik po shkon në një paradoks: energjia prodhohet për eksport, ndërsa komunitetet dhe mjedisi paguajnë çmimin.
Revolucioni i energjisë diellore u shfaq pa paralajmërim në shtator të vitit të kaluar në fshatin Boçovë, Fier, kur makineritë filluan të gërmonin tokat e mbjella të banorëve. Nikoll Ndoi, mësues në profesion, zbuloi se toka që i takonte prej 30 vitesh po përdorej për një park fotovoltaik pa dijeninë e tij.
“Doli se këtu po bëhet një park fotovoltaik dhe tokat nuk qenkan më tonat,” tha Ndoi. “Kam provuar disa herë ta regjistroj në Kadastër, por tani dikush tjetër e ka bërë pa problem.”
Centrali i planifikuar në Boçovë është një nga më të mëdhenjtë në vend, i miratuar më 4 qershor 2025 dhe i dhënë në pronësi të kompanisë Albania Solar Power. Banorët akuzojnë biznesmenin Pëllumb Salillari se fshihet pas projektit dhe ka përvetësuar tokat e tyre.
Ky konflikt nuk është i izoluar. Qeveria ka dhënë licensa të shumta për parqe fotovoltaike që nga viti 2018, pjesa më e madhe e energjisë së prodhuar parashikohet për eksport, dhe jo për konsum të brendshëm. Sipas ish-zëvendësministrit të Energjetikës, Gjergji Simaku, kjo mund të çojë në paradoks: Shqipëria eksporton energji të pastër, ndërkohë që importon energji fosile.
Shqipëria prodhon mbi 90% të energjisë së saj nga burimet hidrike, por ka vuajtur kriza të përsëritura energjetike. Për këtë arsye, qeveria ka investuar në energjinë diellore. Deri në fund të vitit 2025, Enti Rregullator i Energjisë licensoi 71 kompani private për prodhimin e energjisë fotovoltaike. Së bashku, parqet e licensuara pritet të prodhojnë 978 megavat, rreth 30% të kapacitetit të instaluar të Shqipërisë.
Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se zhvillimi i qëndrueshëm kërkon strategji të qartë për tokën dhe komunitetet lokale. Ndryshimet ligjore të vitit 2024 lejuan ndërtimin e parqeve edhe në kullota dhe tokë bujqësore, duke shkaktuar tensione sociale dhe probleme mjedisore.
Aktivistët mjedisorë, si Ola Mitre dhe Taulant Bino, theksojnë se ndikimi afatgjatë mbi biodiversitetin dhe jetesën e komuniteteve nuk është marrë parasysh. Vlerësimet mjedisore janë bërë për çdo park veçmas, pa marrë parasysh efektin e përbashkët të disa impianteve pranë njëri-tjetrit.
Në qarkun e Fierit, 50 nga 71 centrale të licensuara ndodhen në fshatra si Boçovë, Topojë, Dërmenas dhe Darzezë. Banorët ankohen se tokat e tyre janë përdorur historikisht për bujqësi dhe blegtori, por tani po rrethohen me gardhe dhe nuk kanë akses.
Ekspertët ambientalistë paralajmërojnë se energjia diellore është një burim i dëshirueshëm, por mënyra e implementimit në Shqipëri është e gabuar. Lavdosh Ferruni dhe Gjergji Simaku vënë në dukje se vendi ka territor të kufizuar, rrjeti elektrik ka nevojë për rigjenerim dhe energjia e prodhuar për eksport nuk ndihmon konsumin e brendshëm.
Banorët lokalë përballen me humbje tokash, blegtorie dhe tokë bujqësore, ndërsa kompanitë private përfitojnë nga legjislacioni dhe lejet për energji të rinovueshme. Ekspertët bashkohen në konkluzionin se problemi nuk është energjia diellore, por mungesa e një plani strategjik kombëtar për zhvillim të qëndrueshëm dhe mbrojtje të komuniteteve lokale.
